काठमाडौं, १३ साउन । आज  जुलाई २९, विश्वभर विश्व बाघ दिवस (International Tiger Day) विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ। नेपालमा पनि सरकारी निकाय, संरक्षणकर्मी, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षणसँग सम्बन्धित संघसंस्थाहरूले विविध कार्यक्रम आयोजना गरी दिवस मनाउँदैछन्।

सन् २०१० मा रुसको सेन्ट पिटर्सबर्गमा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय बाघ सम्मेलन (Tiger Summit) ले प्रत्येक वर्ष जुलाई २९ लाई विश्व बाघ दिवस का रूपमा मनाउने निर्णय गरेपछि यो दिवस मनाउन थालिएको हो। बाघको घट्दो संख्या रोक्ने, बासस्थानको संरक्षण गर्ने तथा विश्वव्यापी रूपमा बाघ संरक्षणप्रति जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले यो दिवस स्थापना गरिएको हो।

विश्व बाघ दिवसको अवसरमा बाघ संरक्षण, चोरी सिकारी नियन्त्रण, वन विनाश रोकथाम, मानव बाघ द्वन्द्व न्यूनीकरण तथा जैविक विविधताको संरक्षणका विषयमा विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरिन्छ। यसका साथै संरक्षणमा योगदान पुर्‍याउने निकाय तथा व्यक्तिहरूको प्रयासको सम्मान र प्रोत्साहनसमेत गरिन्छ।

नेपाल विश्वमै बाघ संरक्षणमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गर्ने मुलुकमध्ये एक मानिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा सरकारले संरक्षण क्षेत्र विस्तार, चोरी सिकारी नियन्त्रण, सामुदायिक वनको प्रभावकारी व्यवस्थापन, प्रविधिको प्रयोग तथा स्थानीय समुदायको सहभागितामार्फत बाघ संरक्षणलाई प्राथमिकता दिएको छ।

नेपालमा सन् २०२२ को राष्ट्रिय बाघ गणनाअनुसार जंगली बाघको संख्या ३५५ पुगेको थियो, जुन सन् २०१० को तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी हो। यस उपलब्धिलाई विश्व संरक्षण क्षेत्रमा उदाहरणीय सफलताका रूपमा हेरिएको छ।

संरक्षणविद्हरूका अनुसार बाघको संख्या बढ्दै जाँदा उनीहरूको बासस्थान विस्तार, पर्याप्त आहारा, वन व्यवस्थापन तथा मानव बाघ द्वन्द्व न्यूनीकरणमा अझ बढी ध्यान दिन आवश्यक छ। बाघ वनको शीर्ष शिकारी (Apex Predator) भएकाले यसको संरक्षणले सम्पूर्ण वन प्रणाली र जैविक विविधताको सन्तुलन कायम राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने उनीहरूको भनाइ छ।

यस वर्षको विश्व बाघ दिवस पनि “बाघ बचाऔँ, प्रकृति बचाऔँ” भन्ने सन्देशका साथ मनाइँदै छ। संरक्षणमा सरकार, स्थानीय समुदाय, संरक्षण साझेदार तथा आम नागरिकको संयुक्त प्रयास आवश्यक रहेको सरोकारवालाले बताएका छन्।