कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा : गोरु, गोवर्द्धन र हलीपूजा गरी मनाइँदै तिहारको चौथो दिन
कृषिकर्ममा योगदान पुर्याउने गोरु, किसान र हलीको सम्मानसँगै गोवर्द्धन पर्वतको पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा
वि.सं.२०८३ कात्तिक २४ मंगलवार ०८:१५
shares

काठमाडौं । यमपञ्चक अर्थात् तिहारको चौथो दिन आज कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा। यस अवसरमा देशभर गोरु, गोवर्द्धन र हलीपूजा गरी विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराअनुसार पर्व मनाइँदैछ। वर्षभर कृषि कार्यमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने गोरु तथा किसानको सम्मान गर्दै आज उनीहरूलाई पूजा गरी मीठा परिकार खुवाउने चलन छ।
नेपाली समाजमा कृषि कर्ममा गोरुको योगदानलाई महत्वपूर्ण मानिन्छ। वर्षभर खेतबारी जोतेर अन्न उत्पादनमा सहयोग पुर्याउने गोरुलाई आज बिहानै स्नान गराई माला लगाएर पूजा गर्ने र मीठा खानेकुरा खान दिने परम्परा छ। गोरुलाई देवाधिदेव महादेवको वाहन नन्दी अर्थात् साँढेका रूपमा समेत सम्मानपूर्वक पूजा गर्ने धार्मिक मान्यता छ।
गोरुको पूजा गरेसँगै वर्षभर गोरु जोतेर किसानलाई सहयोग गर्ने हली तथा अन्य कृषिकर्ममा संलग्न व्यक्तिलाई पनि सम्मान गर्ने गरिन्छ। हलीलाई टीका, माला लगाएर पूजा गर्नुका साथै मिष्ठान्न परिकार खुवाउने चलन छ। कृषक र कृषि कर्ममा संलग्न श्रमिकको योगदानको सम्मान गरिने भएकाले यस दिनलाई हली तिहारका रूपमा समेत चिनिन्छ।
आजकै दिन गोवर्द्धन पूजा पनि गरिन्छ। घरआँगन सफा गरी लिपपोत गरेपछि गाईको गोबरबाट पर्वतको आकृति बनाएर त्यसलाई गोवर्द्धन पर्वतका रूपमा पूजा गर्ने परम्परा छ। कतिपय स्थानमा गोवर्द्धन पर्वतको प्रतीक बनाई फूलमाला, अक्षता तथा विभिन्न पूजासामग्रीले विधिपूर्वक पूजा गरिन्छ।
धार्मिक मान्यताअनुसार द्वापर युगमा भगवान् श्रीकृष्णले इन्द्रको प्रकोपस्वरूप परेको मुसलधारे वर्षाबाट गोकुलवासीलाई जोगाउन गोवर्द्धन पर्वतलाई आफ्नो कान्छी औँलाले उचालेका थिए। सात दिनसम्म पर्वतको आश्रयमा बसेर गोकुलवासीले वर्षाबाट सुरक्षा पाएको धार्मिक कथन छ। सोही घटनाको सम्झनामा कार्तिक शुक्ल प्रतिपदाका दिन गोवर्द्धन पर्वतको पूजा गर्ने परम्परा सुरु भएको विश्वास गरिन्छ।
गोवर्द्धन पूजाले प्रकृति, पशुपालन, कृषि र मानव जीवनबीचको सम्बन्धलाई समेत स्मरण गराउँछ। गाई, गोरु तथा कृषि उत्पादनका लागि आवश्यक प्राकृतिक स्रोतको सम्मान गर्ने सन्देश यस पर्वले दिने धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यता छ।
नेपालमा तिहारका पाँच दिनमध्ये प्रत्येक दिनको आफ्नै धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व रहेको छ। काग तिहार, कुकुर तिहार, लक्ष्मीपूजा र म्हपूजापछि मनाइने गोरु तथा गोवर्द्धन पूजाले तिहारको सांस्कृतिक विविधतालाई थप उजागर गर्छ।
कार्तिक शुक्ल प्रतिपदाका दिन मनाइने गोवर्द्धन पूजा सूर्योदय भएका दिन गर्नुपर्ने धार्मिक विधि रहेको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले जनाएको छ।


















