काठमाडौँ । मौसम कहिले र कति छिटो परिवर्तन हुन्छ भन्ने पूर्वानुमान गर्नु सहज हुँदैन। केही किलोमिटरको दूरीमै तापक्रममा ठूलो अन्तर देखिन सक्छ भने अचानक हुने वर्षा वा तीव्र हावाहुरीले मौसमको अवस्था पूर्ण रूपमा बदल्न सक्छ।

यस्तो अवस्थामा सही र समयमै मौसमसम्बन्धी जानकारी प्राप्त गर्नु दैनिक योजनाका लागि मात्र नभई कृषि, विद्युत् उत्पादन तथा प्रतिकूल मौसमको पूर्वतयारीका लागि समेत महत्त्वपूर्ण हुन्छ।यही आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै गुगलले नयाँ एआई मोडल वेदर नेक्स्ट ३ सार्वजनिक गरेको छ। गुगलका अनुसार यो मोडलले यसअघिका मोडलको तुलनामा अझ छिटो र उच्च रिजोल्युसनमा विश्वव्यापी मौसमको पूर्वानुमान गर्न सक्छ।

गुगल डिपमाइन्ड र गुगल रिसर्चले ३ सेप्टेम्बरमा वेदर नेक्स्ट ३ सार्वजनिक गरेका हुन्। कम्पनीका अनुसार यो हालसम्मकै उन्नत विश्वव्यापी मौसमसम्बन्धी एआई मोडल हो। यसले भू-स्थिर उपग्रहबाट प्राप्त तथ्याङ्कसमेत प्रयोग गर्दै हरेक घण्टा मौसमको नयाँ पूर्वानुमान तयार गर्न सक्छ।

यसअघिको वेदर नेक्स्ट २ ले २५ किलोमिटरको ग्रिडमा हरेक ६ घण्टामा मौसमको पूर्वानुमान गर्दै आएको थियो। तर वेदर नेक्स्ट ३ ले सतहस्तरका प्रमुख मौसमी तथ्याङ्कलाई ५ किलोमिटरको रिजोल्युसनमा प्रस्तुत गर्छ।त्यस्तै, अन्य सतहसम्बन्धी तथ्याङ्कका लागि १० किलोमिटर तथा वायुमण्डलीय तथ्याङ्कका लागि २५ किलोमिटरको रिजोल्युसन प्रयोग गरिन्छ। गुगलका अनुसार यसले विश्वव्यापी मौसमको अवस्थालाई अघिल्लो मोडलको तुलनामा करिब पाँच गुणा बढी स्पष्ट रूपमा देखाउन सक्छ।

वेदर नेक्स्ट ३ लाई विशेषगरी वर्षाजस्ता तीव्र रूपमा परिवर्तन हुने मौसमी अवस्थाको पूर्वानुमानका लागि अनुकूलित गरिएको गुगलले जनाएको छ।यो मोडललाई नासाको IMERG तथा स्याटेलाइट र राडारमा आधारित विश्वव्यापी वर्षासम्बन्धी तथ्याङ्क प्रयोग गरी प्रशिक्षण दिइएको हो।गुगलका अनुसार, मध्यम अवधिको मौसम पूर्वानुमानमा वेदर नेक्स्ट ले IMERG तथा स्याटेलाइटमा आधारित तथ्याङ्कको तुलनामा ६० प्रतिशतसम्म राम्रो नतिजा दिएको छ भने MRMS को तुलनामा ३० प्रतिशतसम्म सुधार देखाएको छ। प्रारम्भिक चरणको पूर्वानुमानमा भने यसले ‘रेन गेज’ तथ्याङ्कभन्दा १० प्रतिशतसम्म राम्रो प्रदर्शन गरेको बताइएको छ।

वेदर नेक्स्ट ३ को प्रयोग मौसमको जानकारीमा मात्र सीमित रहने छैन। यसले १०० मिटर उचाइमा हावाको गति अनुमान गरी वायु ऊर्जा उत्पादनको सम्भावना आकलन गर्न सक्छ।त्यस्तै, उच्च रिजोल्युसनमा बादलको अवस्था र सौर्य विकिरणको पूर्वानुमान गर्न सक्ने भएकाले सौर्य ऊर्जा फार्महरूले सम्भावित विद्युत् उत्पादन क्षमता अझ सटीक रूपमा अनुमान गर्न सक्नेछन्।गुगलले वेदर नेक्स्ट ३ लाई गुगल सर्च, जेमिनी एप, गुगल म्याप्स, गुगल म्याप्स प्लेटफर्म वेदर एपीआई र गुगल अर्थ इन्जिन मा प्रयोगमा ल्याउन थालेको जनाएको छ।यसका अतिरिक्त, बिगक्वेरी, अर्थ इन्जिन र गुगल क्लाउड स्टोरेजमार्फत विकासकर्ता, अनुसन्धानकर्ता तथा व्यावसायिक प्रयोगकर्ताका लागि मौसमसम्बन्धी तथ्याङ्क उपलब्ध गराइँदैछ।गुगलका अनुसार यो मोडल ल्याटिन अमेरिका, अफ्रिका तथा एसिया प्रशान्त क्षेत्र जस्ता भूभागका लागि विशेष रूपमा महत्त्वपूर्ण हुनेछ।