बिश्केक । रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन, चीनका राष्ट्रपति सी चिनफिङ, भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियनसहित विभिन्न देशका शीर्ष नेताहरू किर्गिस्तानको राजधानी बिश्केकमा भेला भएका छन्। उनीहरू साङ्घाई सहयोग सङ्गठन  एससीओ को वार्षिक शिखर सम्मेलनमा सहभागी भएका हुन्। यस वर्षको सम्मेलनले एससीओ स्थापनाको २५ वर्ष पूरा भएको अवसरसमेत पारिरहेको छ।

एससीओ शिखर सम्मेलनमा पाकिस्तान, उज्बेकिस्तान, बेलारुस, कजाखस्तानलगायत सदस्य राष्ट्रका नेताहरू पनि सहभागी छन्। टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगान तथा संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेस पनि सम्मेलनमा सहभागी हुने कार्यक्रम छ।

शिखर सम्मेलनको अवसरमा रुसी राष्ट्रपति पुटिन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच छुट्टै भेटवार्ता भएको छ। भेटमा दुई नेताले रुस–चीन सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।सीले बदलिँदो विश्व परिस्थितिका बीच शान्ति, विकास र सहकार्यको आवश्यकता रहेको बताउँदै बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थालाई अघि बढाउन रुसलगायत अन्य देशसँग सहकार्य गर्ने चीनको तयारी रहेको बताएका छन्।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी र इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियनबीच पनि बिश्केकमा भेटवार्ता भएको छ। मध्यपूर्वमा जारी तनाव, द्विपक्षीय सम्बन्ध तथा क्षेत्रीय विषयमा उनीहरूबीच छलफल भएको छ।पेजेस्कियनले शिखर सम्मेलनका क्रममा रुसी राष्ट्रपति पुटिनसँग पनि द्विपक्षीय वार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको छ। रुस र इरानबीच रक्षा तथा रणनीतिक सहकार्यका विषयमा लामो समयदेखि निकट सम्बन्ध रहँदै आएको छ।

एससीओ औपचारिक रूपमा कुनै राष्ट्र वा समूहविरुद्ध लक्षित गठबन्धन नभए पनि चीन र रुसले यस मञ्चमार्फत बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थाको अवधारणालाई अघि बढाउँदै आएका छन्।यसपटकको सम्मेलनमा रुस युक्रेन युद्ध, मध्यपूर्वको अवस्था, अफगानिस्तान, क्षेत्रीय सुरक्षा, व्यापार तथा आर्थिक सहकार्य प्रमुख विषय बन्ने अपेक्षा गरिएको छ। साथै नयाँ व्यापार तथा यातायात मार्ग, ऊर्जा सहकार्य र आर्थिक एकीकरणका विषयमा पनि छलफल हुने बताइएको छ।

भारत एससीओको सदस्य भए पनि रुस चीन केन्द्रित ध्रुवमा पूर्ण रूपमा आबद्ध भएको मानिँदैन। भारतले एससीओलाई सुरक्षा, कनेक्टिभिटी र आर्थिक अवसरका लागि प्रयोग गर्दै रणनीतिक स्वायत्तताको नीति कायम राख्दै आएको विश्लेषकहरूले बताएका छन्। भारत एकातिर रुस र चीनसँग एससीओमार्फत सहकार्य गरिरहेको छ भने अर्कोतिर अमेरिका, जापान र अस्ट्रेलियासँग क्वाडमा पनि आबद्ध छ।

एससीओ सन् २००१ मा स्थापना भएको क्षेत्रीय संगठन हो। भारत र पाकिस्तान सन् २०१७ मा पूर्ण सदस्य बनेका थिए भने इरान सन् २०२३ मा पूर्ण सदस्य बनेको हो। संगठनले सुरक्षा तथा क्षेत्रीय सहकार्यसँगै व्यापार, यातायात, ऊर्जा र आर्थिक सम्बन्धलाई पनि आफ्नो कार्यक्षेत्र विस्तार गर्दै आएको छ।यस वर्षको बिश्केक शिखर सम्मेलनलाई चीन, रुस, भारत र इरानसहितका शक्तिहरूबीचको सम्बन्ध, क्षेत्रीय सुरक्षा तथा विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलनका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिएको छ।