काठमाडौं । मोरङको डाँगीहाटमा करिब ६० करोड रुपैयाँको लगानीमा स्थापना भएको आरजु राइस मिल पूर्वी नेपालको आधुनिक धान प्रशोधन उद्योगका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। किसानको खेतबाटै प्रत्यक्ष रूपमा धान खरिद गर्ने, सरकारले तोकेको न्यूनतम समर्थन मूल्यभन्दा बढी मूल्य उपलब्ध गराउने तथा आधुनिक प्रविधिबाट गुणस्तरीय चामल उत्पादन गर्ने नीति अपनाउँदै आएको यो उद्योगले कृषि क्षेत्रमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याएको छ।

हाल मिलसँग २ हजार ५ सयभन्दा बढी किसान प्रत्यक्ष रूपमा आबद्ध रहेका छन्। उद्योगले किसानसँग दीर्घकालीन सहकार्य गर्दै उत्पादन भएको धान सहज रूपमा खरिद गर्ने व्यवस्था मिलाएको छ। यसले बजार अभावका कारण किसानले भोग्दै आएको समस्या न्यूनीकरण हुनुका साथै उचित मूल्य प्राप्त गर्ने वातावरण बनेको उद्योगको दाबी छ।

मिलले सरकारले निर्धारण गरेको न्यूनतम समर्थन मूल्यभन्दा बढी मूल्यमा धान खरिद गर्दै आएको जनाएको छ। यसबाट किसानको आम्दानी वृद्धि हुनुका साथै व्यावसायिक खेतीप्रति आकर्षण बढेको छ। किसानहरूलाई गुणस्तरीय बीउ, आधुनिक खेती प्रविधि तथा उत्पादन व्यवस्थापनसम्बन्धी प्राविधिक परामर्शसमेत उपलब्ध गराइँदै आएको छ।

उद्योगमा अत्याधुनिक धान प्रशोधन मेसिन, स्वचालित सफाइ प्रणाली, सुकाउने (ड्रायर) सुविधा तथा गुणस्तर परीक्षण प्रयोगशाला जडान गरिएको छ। यसले धान प्रशोधनदेखि प्याकेजिङसम्मको सम्पूर्ण प्रक्रिया आधुनिक प्रविधिबाट सञ्चालन हुने भएकाले गुणस्तरीय चामल उत्पादन गर्न सहज भएको छ।

आरजु राइस मिलले स्थानीय स्तरमै उत्पादन भएको धानको उपयोग बढाउँदै आयातित चामलमाथिको निर्भरता घटाउन पनि योगदान पुर्‍याइरहेको जनाएको छ। उद्योगले उत्पादन गरेको चामल पूर्वी नेपालका विभिन्न जिल्लासँगै देशका अन्य बजारमा समेत आपूर्ति हुँदै आएको छ।

उद्योग सञ्चालनसँगै स्थानीय स्तरमा प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रोजगारीका अवसरसमेत सिर्जना भएका छन्। धान ढुवानी, प्रशोधन, प्याकेजिङ, गोदाम व्यवस्थापन र बजार वितरणजस्ता क्षेत्रमा सयौं व्यक्तिले रोजगारी पाएका छन्। यसले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको स्थानीयहरूको भनाइ छ।

कृषि क्षेत्रमा उत्पादनदेखि बजारसम्मको सम्पूर्ण प्रक्रिया जोड्ने मूल्य शृंखला विकास गर्ने उद्देश्यका साथ उद्योगले किसानउद्योग साझेदारीको मोडेल लागू गरेको छ। यस मोडेलमार्फत किसानले उत्पादनको सुनिश्चित बजार पाउने, उद्योगले गुणस्तरीय कच्चा पदार्थ प्राप्त गर्ने र उपभोक्ताले उच्च गुणस्तरको चामल सहज रूपमा उपलब्ध पाउने अवस्था सिर्जना भएको छ।

कृषि विज्ञहरूका अनुसार यस्ता उद्योगले आधुनिक कृषि प्रणाली विस्तार किसानको आय वृद्धि खाद्य सुरक्षा सुदृढीकरण तथा ग्रामीण औद्योगिकीकरणलाई गति दिन महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँछन्। आरजु राइस मिलले प्रस्तुत गरेको किसानउद्योग सहकार्यको अभ्यास अन्य जिल्लामा पनि विस्तार गर्न सकिए कृषि क्षेत्रमा सकारात्मक परिवर्तन आउने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।