काठमाडौँ, । आज विश्व टेलिभिजन दिवस विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ। हरेक वर्ष नोभेम्बर २१...

पुरा पढ्नुहाेस्

Park Safari Resort

आज देशभर श्रद्धा र उल्लासका साथ छठ पर्व मनाइँदै, अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिइँदै

चारदिने छठ पर्वको मुख्य दिन आज व्रतालुले नदी, पोखरी तथा जलाशयका किनारमा पुगेर सन्ध्या अर्घ्य अर्पण गर्दैछन् । भोलि बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि पर्व विधिवत् सम्पन्न हुनेछ ।

1.52K
shares

काठमाडौं । सूर्यदेवको उपासना, प्रकृतिप्रतिको सम्मान तथा पारिवारिक सुख, शान्ति र समृद्धिको कामनासहित आज देशभर श्रद्धा र उल्लासका साथ छठ पर्व मनाइँदैछ । चार दिनसम्म विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक विधि पूरा गरी मनाइने छठ पर्वको मुख्य दिन आज व्रतालुले अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गर्दैछन् ।

विशेषगरी तराई–मधेश क्षेत्रमा श्रद्धापूर्वक मनाइने छठ पर्व पछिल्लो समय काठमाडौं उपत्यकासहित देशका पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रहरूमा समेत लोकप्रिय बन्दै गएको छ । राजधानी काठमाडौंका विभिन्न नदी, पोखरी तथा जलाशयका किनारमा समेत छठ पूजाका लागि घाट निर्माण गरी सजावट गरिएको छ । छठ पर्वका अवसरमा घाटहरूलाई फूलमाला, केराका बोट, झिलिमिली बत्ती तथा विभिन्न पूजासामग्रीले आकर्षक रूपमा सजाइएको छ ।

कात्तिक शुक्ल चतुर्थीदेखि सुरु हुने छठ पर्व सप्तमी तिथिमा उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरेपछि विधिवत् सम्पन्न हुन्छ । सूर्यलाई प्रत्यक्ष देवताका रूपमा पूजा गर्ने यस पर्वमा व्रतालुले कठोर उपवास, शुद्धता र निष्ठाका साथ विभिन्न धार्मिक विधि पूरा गर्ने परम्परा छ ।

नहाय–खायबाट सुरु भएको पर्व

छठ पर्वको पहिलो दिन कात्तिक शुक्ल चतुर्थीमा ‘नहाय–खाय’ विधि गरिन्छ । यस दिन व्रतालुले बिहानै नदी, पोखरी वा अन्य पवित्र जलाशयमा स्नान गरी व्रतको सङ्कल्प गर्छन् । घरआँगन तथा पूजास्थल सफा गरी शुद्ध र सात्त्विक भोजन ग्रहण गर्ने परम्परा छ ।

यस दिनदेखि नै व्रतालुले खानपान र आचरणमा विशेष शुद्धता अपनाउने गर्छन् । छठ पर्वमा सरसफाइ, पवित्रता र अनुशासनलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ । घरदेखि घाटसम्मको वातावरण स्वच्छ राख्ने तथा पूजाका सामग्री शुद्ध रूपमा तयार गर्ने चलन छ ।

खरनामा दिनभरि उपवास र साँझ प्रसाद ग्रहण

पर्वको दोस्रो दिन कात्तिक शुक्ल पञ्चमीमा ‘खरना’ विधि गरिन्छ । यस दिन व्रतालुले बिहानदेखि दिनभरि उपवास बसेर साँझ चन्द्रदर्शन तथा पूजाआराधनापछि प्रसाद ग्रहण गर्छन् ।

खरनाका अवसरमा दूध, चामल र सख्खरबाट तयार पारिएको खीर तथा अन्य सात्त्विक परिकार प्रसादका रूपमा चढाइन्छ । पूजापछि व्रतालुले प्रसाद ग्रहण गर्ने र परिवार तथा आफन्तलाई वितरण गर्ने परम्परा छ ।

खरना विधि सम्पन्न भएपछि व्रतालुको कठोर निर्जला उपवास सुरु हुन्छ । त्यसपछि छठ पर्वको मुख्य पूजाका लागि ठेकुवा, भुसुवा, फलफूल, उखु, नरिवल, अदुवा, मुला, स्याउ, केरा तथा अन्य मौसमी सामग्री तयार गरिन्छ ।

आज अस्ताउँदो सूर्यलाई सन्ध्या अर्घ्य

छठ पर्वको तेस्रो दिन अर्थात् कात्तिक शुक्ल षष्ठीलाई मुख्य दिनका रूपमा लिइन्छ । आज व्रतालुहरू दिनभरि निर्जला उपवास बसेर साँझ नदी, खोला, पोखरी तथा अन्य जलाशयका किनारमा निर्माण गरिएका घाटमा पुग्छन् ।

घाटमा पुगेर व्रतालुले कम्मरसम्म पानीमा उभिई अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गर्छन् । यसलाई ‘सन्ध्या अर्घ्य’ भनिन्छ । बाँसबाट बनेका ढाकी, नाङ्लो तथा अन्य भाँडामा राखिएका फलफूल, ठेकुवा, नरिवल, उखु, अदुवा, मुला र विभिन्न पूजासामग्री सूर्यदेवलाई अर्पण गरिन्छ ।

यस अवसरमा व्रतालुहरू परिवारका सदस्य तथा आफन्तसँगै घाटमा पुगेर सूर्यदेवको पूजा आराधना गर्छन् । सूर्यको प्रकाश र ऊर्जाबाट सम्पूर्ण जीवजगत् सञ्चालन हुने धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यताअनुसार सूर्यप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्दै परिवारको सुख, शान्ति, स्वास्थ्य, दीर्घायु र समृद्धिको कामना गरिन्छ ।

सन्ध्या अर्घ्यका क्रममा छठीमाताको पूजा गर्दै व्रतालुले सन्तानको सुख, परिवारको कल्याण तथा मनोकामना पूरा होस् भन्ने कामना गर्ने धार्मिक विश्वास छ । घाटमा छठका परम्परागत गीत गाउने, भजनकीर्तन गर्ने र रातभरि पूजाआराधना गर्ने चलन पनि छ ।

भोलि बिहान उदाउँदो सूर्यलाई उषा अर्घ्य

छठ पर्वको अन्तिम दिन अर्थात् कात्तिक शुक्ल सप्तमीका दिन भोलि बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरिन्छ । यस विधिलाई ‘उषा अर्घ्य’ भनिन्छ ।

बिहान सूर्योदय हुनुअघि नै व्रतालुहरू पूजाका सामग्रीसहित घाटमा पुग्छन् । सूर्योदय भएपछि जलाशयमा उभिएर उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गर्दै पूजा आराधना गर्छन् । त्यसपछि छठीमाताको पूजा गरी परिवारको सुख, शान्ति, समृद्धि र आरोग्यको कामना गरिन्छ ।

उषा अर्घ्य सम्पन्न भएपछि व्रतालुले प्रसाद ग्रहण गरी परिवार, आफन्त, छरछिमेक तथा श्रद्धालुलाई वितरण गर्छन् । यससँगै चार दिनसम्म चल्ने छठ पर्वको व्रत विधिवत् समापन हुन्छ ।

सामाजिक सद्भाव र प्रकृतिप्रतिको सम्मानको पर्व

छठ पर्व धार्मिक आस्था र परम्परामा मात्र सीमित नभई सामाजिक सद्भाव, एकता र प्रकृतिप्रतिको सम्मानको प्रतीकका रूपमा समेत स्थापित छ । यस पर्वमा जातजाति, भाषा, समुदाय र वर्गभन्दा माथि उठेर सबैले एकै ठाउँमा भेला भई सूर्यदेवको पूजा गर्ने गर्छन् ।

छठमा सूर्य, जल तथा प्रकृतिका अन्य तत्त्वको पूजा गरिने भएकाले यसलाई प्रकृति संरक्षण र वातावरणीय स्वच्छताको सन्देश दिने पर्वका रूपमा पनि लिइन्छ । घाट तथा जलाशयको सरसफाइ, सामूहिक सहभागिता र सहयोगले सामाजिक एकता बलियो बनाउने विश्वास गरिन्छ ।

विशेषगरी मधेस प्रदेशका जनकपुरधाम, वीरगञ्ज, राजविराज, लहान, कलैया, जलेश्वरलगायतका सहर तथा ग्रामीण क्षेत्रमा छठ पर्वको विशेष रौनक देखिने गरेको छ । पछिल्लो समय काठमाडौं, पोखरा, चितवन, बुटवल, धरानलगायतका सहरमा पनि छठ पर्व सामूहिक रूपमा मनाउने क्रम बढ्दै गएको छ ।

सूर्यको उपासना र छठीमाताप्रतिको आस्थासँग जोडिएको यस पर्वले धार्मिक सहिष्णुता, पारिवारिक एकता, सामाजिक सद्भाव र प्रकृतिप्रतिको सम्मानलाई थप बलियो बनाउँदै आएको छ ।